قرارداد با عراق برای صادرات کدام گاز؟
قرارداد با عراق برای صادرات کدام گاز؟
گويا محمود احمدینژاد و دولتش بنا ندارد که تا آخرین دقایق عمر خود از ایجاد تعهدات دشوار یا غیرقابل تحقق برای دولت جانشین خود، فروگذار کنند و به قول معروف اصرار دارند که دست جانشین خود را در پوست گردو بگذارند. براساس اعلام مقامات وزارت نفت، در جریان سفر هفته گذشته دولتیان به کشور عراق، قراردادی برای فروش روزانه 25 میلیون مترمکعب گازطبیعی به کشورعراق به امضاء دو کشور رسیده است. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران گفته است که تحویل گاز به عراق از حدود یک و نیم ماه دیگر آغاز خواهد شد. این در حالی است که چنانچه خواهد آمد هیچ زمینهای برای چنین اقدامی فراهم نیست.
عدد 25 میلیون مترمکعب دقیقا مساوی با تولید یک فاز (متعارف) از فازهای پارسجنوبی است، در حال حاضر هیچ چشم انداز روشنی برای اضافه شدن تولید یک فاز از پارسجنوبی به تولید گاز کشور در چند ماه آینده وجود ندارد. اما حتی به فرض اینکه در این مدت حداکثر یک فاز به تولید برسد سئوال بعدی این است که آیا گازی برای صادر کردن وجود خواهد داشت یا نه؟ در پاسخ به این سئوال باید توجه داشت که در همین روزهائی که در آن قرار داریم با وجود اینکه در فصل گرما و حداقل مصرف گاز هستیم با کمبود گاز برای تامین نیاز کشور مواجه هستیم بطوری که بخش اعظم تزریق گاز به میادین نفتی که طبق برنامه برای افزایش بازیافت باید تزریق شود، متوقف شده است و بسیاری از نیروگاههای کشور از سوخت مایع استفاده میکنند، درصورتیکه ذخائر سوخت مایع نیروگاهها معمولا برای زمستان و شرایط حداکثر مصرف گاز نگهداری میشود و تخلیه این ذخائر در تابستان نگرانی زیادی را برای زمستان بوجود میآورد. البته از آنجا كه صادرات نفتكوره به دليل تحريم دچار مشكل شده است شايد چارهاي نباشد جز اينكه سوخت نيروگاهها (مانند گذشته) به نفتكوره برگردد، كه اين هم از خسارات تحريم است، اما آنجا كه خصوصا در مورد نفتگاز مجبور به واردات با قيمت گزاف بشويم، خسارت مضاعف خواهد بود.
علاوه بر این در سال 2012 میلادی براساس گزارش شرکت بیپی مجموع واردات گاز ایران (عمدتا از ترکمنستان و مقداری از آذربایجان) بیشتر از صادرات ایران (عمدتا به ترکیه و مقداری به ارمنستان) بوده است. در آن سال 4/9 ميليارد مترمكعب واردات داشتهايم كه 9 ميليارد مترمكعب آن از تركمنستان بوده و 4/8 ميليارد متر مكعب صادرات داشتهايم. در سال جاری این نگرانی وجود دارد که ترکمنها بدلیل مشکلات ناشی از تحریم و نقل و انتقالات مالی با ایران، گاز خود را قطع نمایند که در اینصورت مشکلات فراوانی در پیش رو خواهد بود. میزان واردات از ترکمنستان در سال گذشته حدود 25 میلیون متر مکعب در روز بوده است. براساس مطالعات تدوین طرح جامع شرکت ملی گاز که به درخواست این شرکت توسط دانشگاه شریف انجام شده است، بالانس گاز کشور در صورت تداوم روندهاي موجود، در خوش بینانهترین سناریوها (حتی به فرض عدم تزریق کافی به میادین نفتی) در چند سال آینده منفی خواهد بود. بگذريم از تعهداتي كه قبلا براي صادرات گاز به پاكستان سپرده شده است.
مدیرعامل شرکت گاز در مورد قیمت توافقی با عراق صحبتی نکرده اما اعلام نموده است که این میزان صادرات گاز روزانه 10 میلیون دلار برای کشور درآمد خواهد داشت که بر این اساس معلوم میشود که قیمت هر مترمکعب گاز 40 سنت تعیین شده است. با توجه به آنچه ذکر شد در بهترین شرایط ما یا قادر به انجام تعهدات خود به عراق نخواهیم بود که در آنصورت احتمالا (طبق عرف قراردادهای گازی) مجبور به پرداخت خسارت خواهیم بود و یا مجبور هستیم که کمبود گاز را با سوخت مایع جبران کنیم که در اینصورت نیز خسارت به کشور وارد خواهد شد. بصورت تقریبی هر مترمکعب گازطبیعی از نظر ارزش حرارتی با حدود یک لیتر سوخت مایع (عمدتا گازوئیل)، قابل مقایسه است و در حال حاضر قیمت هرلیتر نفت کوره در خلیجفارس بعنوان نازلترین فراورده، حدود 55 سنت و قیمت هر لیتر گازوئیل حدود 76 سنت میباشد.
علاوه بر همه اینها در شرایط حاضر ظرفیت خطوط لوله شرکت ملی گاز نیز دچار محدودیت است بطوری که حتی به فرض افزایش تولید از پارسجنوبی به دشواری امکان حمل گاز آن به دیگر نقاط کشور وجود دارد. مدیرعالم شرکت گاز گفته است که برای انتقال گاز به عراق از خطلوله سراسری ششم استفاده خواهد شد در صورتی که ایشان حتما اطلاع دارند که این خطلوله و بعضی از خطوط سراسری دیگر، حتی به شرط اتمام لولهگذاری آنها، با مشکل ایستگاههای تقویت فشار روبرو هستند که در شرایط تحریم تامین اقلام و تجهیزات آن با مشکل مواجه است.
بدون شك براي كشوري كه اولين يا دومين دارنده ذخائر گاز جهان است و 17 درصد ذخائر جهاني گاز را دارد، صادرات گاز و وارد شدن به جرگه صادركنندگان گاز هم مهم و هم لازم است و نگارنده به هيچ وجه مخالف اصل صادرات نيست. اما اين به شرط فراهم بودن زمينههاي لازم و خصوصا توليد كافي گاز و به شرط انتخاب بهترين بازارها و فروش با بهترين قيمتها ميباشد. دولتي كه با متزلزل كردن و تضعيف مديريت صنعتنفت، با ايجاد تشنج بيهوده در فضاي بينالمللي و زمينهسازي تشديد تحريمها كه نتيجه آن دشواري واردات تجهيزات بوده است و حتي در بعضي مواقع با صرف كردن منابع اوراق مشاركت طرحهاي توسعه صنعتنفت در اموري ديگر، موفقيتي در افزايش توليد و عرضه گاز نداشته است و با اجراي ناقص برنامه هدفمندي يارانهها و برنامههاي كنترل مصرف، در كاهش تقاضا و مصرف داخلي انرژيها و گازطبيعي نيز توفيق چنداني نداشته است، شايد حق نداشته باشد كه چنين شتابزده، تعهداتي نا ممكن را براي دولتهاي بعد از خود برجاي بگذارد. علاوه براين منابع نفت و گاز متعلق به مردم است و مردم حق دارند بدانند كه منابعشان با چه شرايطي و با چه قيمتي صادر ميشود و اگر فضاي بينالمللي مساعد بود، بهترين و مطمئنترين بازارهاي صادراتي كجا بود؟ گزارشات بعضي از منابع بينالمللي نشان ميدهد كه قيمت گاز وارداتي ما از تركمنستان و گاز صادراتي ما به تركيه، بيشتر از قيمتي است كه مديرعامل شركت گاز (بصورت غير مستقيم) در مورد صادرات به عراق اعلام كرده است. اگر چنين است بايد توضيح داده شود كه چرا؟ قراردادهائي كه در بلند مدت براي كشور ايجاد تعهد ميكند بايد با صبر و حوصله و با بررسيها دقيق و بر مبناي اجماع متخصصين و كارشناسان خبره تنظيم شود، آيا در اين مورد چنين بوده است؟
وبلاگ دیگر و جدیدتر من